بسمه تعالی

* بافت تاریخی یزد ، ظرفیت ها ، مشکلات و هشدارهای مربوط به آن

اگر چه در زمینه ظرفیت ها مربوط به این بافت قدیمی ، متولیان و مدافعان آن موارد زیادی را مطرح میکنند که عمدتاً جنبه اقتصادی آن را شامل میشود و چشم انداز شهر یزد ا به عنوان قطب گردشگری کشور آرزو  می نمایند تا آنجا که بعضاً اظهار میدارند که ذخائر چاههای نفت کشور تمام شدنی است ولی فواید مادی گردشگری همیشگی است و گاهی آنقدر شیفته امتیازات مادی می شوند که به مشکلات و تبعات آن ، که عمدتاً هشدار دهند است توجه چندانی ندارد . بعضی از آن مشکلات عبارتست از :

1-     خظر استحاله فرهنگی به لحاظ تاثیر منفی فرهنگی گردشگری خصوصاً گردشگران خارجی بر فرهنگ جامعه اصیل و متدین یزد است و جای سوال است که آیا کنترلی بر رفتار سوء بعضی از مراجعین به بعضی از رستورانها و هتلهای سنتی جدیدالتاسیس ( با تغییر کاربری فضاها ) در بافت تاریخی وجود دارد یا خیر ؟ و ایا خطر سوء خدمت به این شهر نجیب و اصیل استشمام نمیشود ؟ نکند که به زودی مشوقین اینگونه تغییر کاربری فضاها در بافت قدیم از کرده خود پشیمان شوند ! و ....

2-     مشکلی که معضلات فرهنگی و اجتماعی و بهداشتی آن سالهاست گریبانگیر جامعه ما شده است و آن عبارتست از رها کردن عمده بناهای موجود دربافت قدیم از طرف مالکین بومی آنها و استقرار اتباع خارجی ، افراد غیر بومی و یا افراد بومی مستاجر بجای آنها در این منطقه که بصورت بخش فقیر نشین شهر در آمده است و بعضاً محل سکونت ورفت و آمد قاچاقچیان و معتادان شده است و بلحاظ مشکلات بهداشتی این منطقه شاهد شیوع بعضی از بیماریها از جمله بیماری سالک هستیم . دراین خصوص یکی از قضات محترم دادگستری یزد تحت عنوان مخروبه های جرم خیز تحقیق مفصلی را انجام و یک نسخه از آن را به شورای اسلامی شهر یزد ارسال نموده است که قابل تامل و جای تقدیم را دارد .

3-     معضل وجود 67 رشته قنات متروکه زیر شهر یزد بطول حدود 1300 کیلومتر که عمده مسیر آنها زیر بافت قدیم شهر است و عمدتاً محل تخلیه فاضلاب شده است و هر چند وقت یکبار بخشی از این قناتها فرو می ریزد و خطرات جانی و مالی زیادی را ببار می آورد که لاجرم مدیریت شهرباید به این مهم توجه داشته باشد وچاره جویی نماید بلحاظ اهمیت موضوع ومیزان خسارات ، اخیراً شرکت آب و فاضلاب یزد برای چاره اندیشی  جلساتی را در این خصوص تشکیل داده و قرار است مقدمتاً مسیر و پروفیل طولی این قناتها برداشت شود تا تصمیم گیری های بعدی صورت گیرد که مسلماً حل این معضل مشکلات و هزینه زیادی را در بر خواهد داشت و هشدار دهنده است .

4-     مشکلی اعمال مدیریت بحران هر گونه زلزله و سایر حوادث غیر مترقبه در شهریزد است خصوصاً در بافت قدیم شهر یزد بلحاظ عرض کم معابر و دسترسی ها و کمبود فضای باز مورد نیاز برای کمک رسانی در زمان وقوع حادثه واعمال و مدیریت بحران در این بخش شهر را می توان بعنوان یکی از مشکلات هشدار دهنده ذکر کرد که " علاج واقعه را قبل از وقوع باید کرد "

5-     عدم مقاومت بناهای خشت و گلی و حتی آجری موجود در بافت تاریخی در مقابل زلزله حتی با شدت متوسط بلحاظ شکل پذیر نبودن و سنگینی آن بناها و عدم وجود درز انقطاع بین بناها امری بدیهی است که بعلت کیفیت مصالح ، کهنگی و فرسودگی آنها مقاوم سازی آنها در مقابل زلزله غیر ممکن است و آنچه با هزینه های گزاف در حال انجام است در حد مرمت میباشد و امر ظاهری است و طولی نمیکشد که ترکهای عمقی ظاهر خواهد شد برای نمونه ساختمان تعمیر شده دفتر قبلی سازمان نظام مهندسی ساختمان یزد ( در بازارچه ابوالمعالی ) را میتوان ذکر کرد که پس از چند سال مجدداً احتیاج به تعمیر اساسی دارد .

* نتیجه گیری :

خوشبختانه مسئولین به این نتیجه رسیده اند که حفظ و نگهداری کل 730 هکتار بافت تاریخی یزد ضرورت ندارد و بخش کوچکی از مرکز آن حفظ و بقیه بصورت تک بنا حفظ و نگهداری شود .

بنده نیز بعنوان یک شهروند یزدی که مشکلات مربوط به سکونت در بافت تاریخی یزد را می دانم و در مباحث مربوطه آن در جلسات مختلف شرکت داشته ام ، تقاضا دارم در تصمیم گیری های مربوط به بافت تاریخی یزد از هر گونه نظریه پردازی های ایده آلی و رویایی و افراطی بپرهیزیم و با جامع نگری همه مسائل اهم از تاریخی ، اقتصادی اجتماعی فرهنگی و فنی را در نظر گرفته و انسان محورانه تصمیم بگیریم تا پایدار باشد و خطاها به حداقل برسد . اگر فقط خودبافت با همین دسترسیها نامناسب آن مهم است دیگر اصرار به سکونت داخل آن نداشته و بخشهایی از آن را بصورت موزه و خالی از سکنه حفظ کنیم ولی اگر توصیه میکنیم که مردم در آن زندگی کنند این مردم احتیاج به خودرو آمبولانس ، آتش نشانی و غیره دارند و جان این مردم باید در مقابل حوادث غیر مترقبه حفظ شود و این مردم یقیناً بر حسب نیازشان با مجوز و بدون مجوز در این بناها مداخله میکنند و گاهی برای حل مشکل خود اقدام به دست کاری و تخریب بناها می نمایید و عملاً تخریب بافت اتفاق می افتد  ،برای رسیدن به راه کارهای عملی واقع بینانه پس از طی جلسات متعدد در شورای اسلامی شهر یزد در این خصوص به راه کارهایی رسیده ایم که به شرح ذیل در صورتمجلس شماره 74 و شماره 135 این شورا آمده است و انتظار تحقق آن را از متولیان امر داریم .

( بخشی از صورتجلسه شماره 74 شورا )

1-6- حتی المقدور پس ازبازدید میدانی توسط کارشناسان سازمان میراث فرهنگی و گردشگری در کلیه مناطق بافت تاریخی مواردی از ساختمانهای مخروبه که قابل حذف و نوسازی میباشد روی نقشه طرح تفصیلی مشخص گردد تا با توجه به میزان آنها بتوان پس از تملک و تجمیع طرحهای مناسب مسکونی و غیره ( هماهنگ با بافت تاریخی ) تهیه و از رشد بی رویه شهر جلوگیری شود .

2-6- با توجه به اهمیت بافت تاریخی و حجم مشکلات آن جلسات ماهیانه ای با حضور نمایندگان دستگاههای ذیربط و شورای اسلامی شهر و معتمدین محل در محلات بافت قدیم تشکیل و بصورت میدانی مشکلات را بررسی و ارائه طریق نمایند .

(بخشی از صورتجلسه شماره 15 شورا )

1-1-          طرح تشکیل بانک زمین در شهرداری مطرح پس از بحث و تبادل نظر و استماع نظرات مخالف و موافق اصل و کلیات این طرح مورد تصویب قرار گرفت  ، ضمناً مقرر گردید شهرداری تا پایان شهریورماه 87 نسبت به تهیه و تنظیم آئین نامه مدون با اخذ نظر کارشناسان اقدام و نتیجه را جهت بررسی و تصمیم نهایی به شورا گزارش نماید .

- یادآوری میگردد عملکرد بلند نظرانه فنی و منطبق بر اصول مهندسی روز در توسعه حرم مطهر حضرت رضا ( ع) را یادآور میشوم که یقیناً قدمت بناهای قبلی اطراف آن حرم مطهر کمتر از بناهای بافت قدیم یزد نبوده و دست اندکاران آن خردمندانه از آنها صرف نظر کردند و اکنون شاهد هستیم که آن مجموعه جوابگوی جمعیت کثیر زائرین است .

- درخاتمه بعرض میرساند آیا بجای در جا زدن و فقط تعریف و تمجید افراطی از بافت قدیم یزد بهتر نیست که بکوشیم در ایجاد بناهای جدید از مصالح و علوم زمان خود حداکثر استفاده را بکنیم تا آیندگان قضاوت خوبی از عملکرد امروز ما داشته باشند همچنانکه امروز ما نیاکان خود را بلحاظ استفاده از مصالح و علوم زمان خود می ستائیم وارج می نهیم .

                                                                                                  با آرزوی توفیق الهی

                                                                                           عضو شورای اسلامی شهری یزد

                                                                                                 محمد رضا کوچک زاده